FORUM Serce Dziecka

Sygma

Cytat:

Streszczenie
Dziecko w łonie matki rozwija się i rośnie bardzo dynamicznie, w związku z tym jest bardziej podatne na niepożądane działanie substancji leczniczych niż dorosły człowiek. Większość leków podanych matce przenika do krwiobiegu dziecka przez łożysko. Ryzyko toksycznych efektów zależy od tego jaki lek zostanie podany i w którym momencie ciąży. Wiele leków np. przeciwnowotworowych w ogóle nie powinno być stosowanych w okresie ciąży. Dodatkowo praktycznie wśród każdej grupy leków znajdują się takie które nie powinny być stosowane w błogosławionym stanie, nawet wśród tak popularnych leków przeciwgorączkowych. Każda terapia, która prowadzona jest w czasie ciąży jest skomplikowana, powinno się zawsze skonsultować z lekarzem lub farmaceutą bezpieczeństwo stosowania leków nawet jeśli są to produkty dostępne powszechnie bez recepty.

W ciągu tylko dziewięciu miesięcy ciąży dochodzi do rozwoju człowieka z zaledwie jednej zapłodnionej komórki. Proces ten charakteryzuje się olbrzymią dynamiką i właśnie to powoduje, że tak łatwo może dojść do jego zakłócenia. W niektórych przypadkach niebezpieczne mogą okazać się nawet takie leki, które są bardzo bezpieczne dla rozwiniętego, dorosłego organizmu.
Z historii znane są przypadki, gdy leki o dużym marginesie bezpieczeństwa powszechnie używane przez dorosłych okazywały się mieć fatalny wpływ na rozwijające się dzieci, gdy zażywane były przez kobiety w ciąży. Do najbardziej znanego przypadku doszło w roku 1961, kiedy w skutek zażywania Talidomidu przez kobiety w ciąży urodziło się ponad 10 000 dzieci z wadami rozwojowymi kończyn. Przypadek ten pokazał jak ważne jest badanie leku pod kątem jego potencjalnej szkodliwości dla płodu. Praktycznie każdy leki jaki zażywany jest przez kobiety ciężarne wpływa również w pewnym stopniu na ich dzieci. Na dzień dzisiejszy dla większości leków ten wpływ jest zbadany i adnotacje na ten temat znaleźć można w ulotce informacyjnej. W każdej sytuacji gdy kobiecie w ciąży podawany jest lek należy w konsultacji z lekarzem rozważyć bezpieczeństwo jego stosowania i potencjalne zagrożenia jakie są z nim związane.

Dlaczego leki zamiast pomagać, mogą szkodzić dziecku?
Leki jakie dostaną się do organizmu matki przechodzą przez łożysko i dostają się do krwiobiegu dziecka. Niektóre substancje chemiczne osiągają w ciele rozwijającego się dziecka większe stężenia niż w organizmie matki. Jednym z powodów, dla których taka sytuacja jest niebezpieczna jest fakt, że dzieci nie posiadają w pełni wykształconych mechanizmów metabolizmu leków. Szkodliwy wpływ leków na płód zależy od momentu, w którym są one stosowane. Przyjmuje się, że do siódmego dnia po zapłodnieniu ryzyko uszkodzeń jest niewielkie ze względu na to, że dzielące się komórki nie są jeszcze zróżnicowane i posiadają duże zdolności regeneracyjne. Największe narażenie na szkodliwe efekty uboczne leków występuje między dziesiątym, a około sześćdziesiątym dniem ciąży. Jest to okres tak zwanej embriogenezy, czyli czas w którym wyodrębniają i kształtują się poszczególne układy i narządy. W drugim i trzecim trymestrze ciąży rozwija się układ nerwowy i płciowy, dlatego też toksyczne efekty leków w tym okresie mogą odbić się niekorzystnie na rozwoju płciowym i wiązać się z zaburzeniami neurologicznymi u dziecka.

Jakich leków należy unikać?
W związku z mechanizmem działania leki przeciwnowotworowe i większość hormonów nie powinny być stosowana w okresie ciąży poza bardzo szczególnymi wypadkami, w których korzyści z ich zastosowania mogą przewyższać ryzyko jakie się z nimi wiąże. Kolejna grupą leków, których nie powinno stosować się ciężarnych są antybiotyki, szczególnie zaś z grupy tetracykliny i aminoglikozydów. Stosowanie ich wiąże się z poważnym zagrożeniem zaburzeń w rozwoju narządów miąższowych takich jak wątroba czy trzustka.
Leczenie gruźlicy u kobiet w ciąży wymaga pewnych modyfikacji, gdyż standardowo stosowana w leczeniu streptomycyna może zagrażać rozwojowi dziecka. Gdy dochodzi do konieczności stosowania antybiotyków u kobiet w ciąży powinny być one dobierane bardzo rozważnie i ostrożnie.
Niebezpieczne mogą również być popularne niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak np. aspiryna. Doszukano się zależności między zażywaniem tego leku i wadami serca, rozszczepem podniebienia czy niską wagą urodzeniową dzieci. Pomimo tego, że są to dość rzadkie przypadki i a leki z tej grupy uważane są za względnie bezpieczne, nie powinno się ich używać w okresie embriogenezy, a w późniejszym czasie ich stosowanie powinno być racjonalne i ograniczone do minimum ze względu na możliwość wywoływania zmian wad u płodu.

Leki psychotropowe
Leki psychotropowe takie jak pochodne benzodiazepiny czy też fenotiazyny są stosunkowo bezpieczne, natomiast w przypadku dużych dawek czy też ich nadużywania, pojawia się ryzyko upośledzenia rozwoju umysłowego dziecka.

Leki przeciwdrgawkowe
Poważne zagrożenie w prawidłowym rozwoju dziecka związane są z przyjmowaniem leków przeciwdrgawkowych. Szczególnie dokładnie efekty uboczne opisane są w przypadku zażywania fenytoiny. Mogą to być poważne wady związane z rozwojem serca czy kręgosłupa jak również przepukliny czy rozszczep podniebienia. Szacuje się, że występują one u około 30% ciężarnych leczonych fenytoiną, w przypadku stosowania innych leków odsetek ten jest mniejszy, ale nie powinien być pomijany.

Inne grupy leków
Pewne niebezpieczeństwa związane są również z lekami moczopędnymi, przeciwzakrzepowymi czy wykrztuśnymi preparatami zawierającymi jod. Niewskazane są również doustne leki przeciwcukrzycowe, a w przypadku cukrzycy powinno się bardzo dokładnie monitorować poziom cukru we krwi i dobierać dawki insuliny w taki sposób, aby utrzymać go w zakresie normy fizjologicznej.

Należy pamiętać, że wszystkie leki przyjmowane przez kobiety w ciąży oddziaływają również na dziecko. Czasami wpływ ten jest niewielki, ale zdarzają się przypadki, że może być on tragiczny w skutkach, dlatego też najlepiej konsultować z lekarzem przyjmowanie jakichkolwiek leków. Największa podatność na zaburzenia występuje w pierwszych kilku tygodniach ciąży, w momencie gdy zachodzi embriogeneza. Na płód wpływ mają nie tylko leki, ale również używki takie jak nikotyna czy alkohol. O ile zaprzestanie stosowania leków nie jest konieczne, a niekiedy nawet niemożliwe to zaprzestanie palenia papierosów i picia alkoholu jest najprostszym sposobem, żeby nie szkodzić swojemu dziecku - warto o tym pamiętać!

Bibliografia
Kostowski W, Herman ZS. Podstawy Farmakoterapii. PZWL 2006

Autor: Krzysztof Orłowski