Etiologia. Ospę wietrzną wywołuje ten sam wirus, który jest przyczyną półpaśca. Należy on do grupy wirusów opryszczki, zawierających kwas dezoksyrybonukleinowy. Rozmnażanie wirusa w hodowlach tkanko- wych przebiega z efektem cytopatogennym, powstają wielojądrzaste komórki olbrzymie z wtrętami wewnątrz jądrowymi i wakuolizacją cytoplazmy. Zakażenie wirusem grupy opryszczki przebiega u ludzi z tendencją do latencji. Do powikłań neurologicznych w przebiegu ospy wietrznej u dzieci dochodzi rzadziej niż w odrze. Częstość występowania powikłań ocenia się na ok. 0,3 do 0,6% wszystkich przypadków ospy wietrznej. Etiopatogeneza jest podobna jak w powikłaniach w przebiegu in- nych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Zmiany histopatologiczne polegają głównie na okołożylnej demieli- nizacji włókien nerwowych i odczynie ze strony gleju. Ponadto spo- tyka się obrzęk, nacieczenia zapalne, wybroczyny i ogniska krwotoczne oraz wylewy podpajęczynówkowe. Jeżeli odczyn krwotoczny jest bar- dzo rozległy, to obraz histopatologiczny nasuwa podejrzenie krwotocz- nego zapalenia mózgu. W ospowym zapaleniu mózgu uszkodzenie tkanki nerwowej jest na ogół mniejszego stopnia niż w odrowym zapaleniu i może dotyczyć jedynie poszczególnych odcinków o.u.n. Najczęściej zajęty jest móżdżek. Obraz kliniczny. Do powikłań neurologicznych dochodzi między 4 a 21 dniem od wystąpienia wykwitów, zarówno w przypadkach o ła- godnym, jak i ciężkim przebiegu ospy wietrznej. W okresie przysy- chania strupów i ogólnej poprawy ponownie podnosi się ciepłota — czasami powyżej 40°C, pojawia się silny ból głowy, wymioty, drgaw- ki, senność lub pobudzenie i utrata świadomości. Objawy kliniczne zależą od lokalizacji uszkodzenia, które może obejmować różne od- cinki o.u.n. Wyróżnia się następujące postacie powikłań neurologicznych: 1) po- stać móżdżkową, 2) mózgową, 3) oponową i 4) rdzeniową. Do naj- częstszych należy postać z przewagą objawów ze strony móżdżku, ta- kich jak zaburzenia równowagi, objawy dysmetrii, obniżone napięcie mięśniowe, oczopląs i zaburzenia mowy (mowa skandowana i zama- zana). Objawy móżdżkowe mogą kojarzyć się z objawami mózgo- wymi — zaburzeniami świadomości i objawami ogniskowymi oraz psychicznymi, takimi jak spowolnienie, rozdrażnienie i zmienność usposobienia. Czasami dołączają się objawy oponowe lub rdzeniowe: niedowład kończyn, wzmożenie odruchów fizjologicznych, pojawienie się patologicznych, objawu Babińskiego czy też stopotrząsu. Spotyka się również przypadki ostrego poprzecznego zapalenia rdze- nia o ciężkim przebiegu oraz postacie, które nasuwają podejrzenie wylewu podpajęczynówkowego z objawami skazy krwotocznej, krwi- stymi wymiotami, wylewami krwawymi do siatkówki i obecnością ksantochromicznego płynu mózgowo-rdzeniowego. W ospowym zapaleniu mózgu przebieg jest na ogół łagodniejszy niż w zapaleniu odrowym. Śmiertelność również niższa — od 5 do 28°/o. Chajęcka-Paszkiewicz podaje 40% śmiertelności. Źle rokują przede wszystkim postacie ostre o piorunującym przebiegu, które prowadzą do zejścia śmiertelnego w pierwszych dniach choroby. Wyzdrowienie jest na ogół całkowite, objawy cofają się przeważnie do 4 tygodnia, odsetek trwałych objawów ubytkowych niewielki. Badania laboratoryjne. Płyn mózgowo-rdzeniowy może nie wyka- zywać zmian lub tylko mierną pleocytoza limfocytarną i nieznacznie podwyższony poziom białka. Czasami płyn jest ksantochroniczny. Leczenie jest jedynie objawowe. Powszechnie stosuje się enkorton.