Pod pojęciem oboczne, czyli towarzyszące, zapalenie opon mózgowo- -rdzeniowych rozumiemy odczyny oponowe na toczące się w ich bez- pośrednim sąsiedztwie stany zapalne, a mianowicie: zapalenie ucha środkowego, zapalenie wyrostka sutkowatego, zapalenie zatok przyno- sowych, zakrzepy zatok żylnych opony twardej, ropień mózgu, rop- niaki nad- i podtwardówkowe itp. Wyżej wymienione stany choro- bowe mogą występować w postaci odosobnionej i współistnieć ze sobą stąpienie zakrzepu zatoki poprzecznej opony twardej w przebiegu stanu zapalnego ucha środkowego. Przebieg choroby jest zwykle gwałtowny i obraz kliniczny w po- ważnym stopniu sugeruje możliwość ropnego zapalenia opon. W płynie mózgowo-rdzeniowym w większości przypadków stwier- dza się jednak jedynie mierną pleocytozę, przeważnie jednojądrzastą, nieznacznie podwyższony poziom białka i prawidłowy poziom cukru. Bywają jednak przypadki, kiedy pleocytoza jest zdecydowanie wy- soka i z przewagą komórek wielojądrzastych, a poziom białka jest wyraźnie wzmożony. Różnicowanie wówczas pomiędzy „pierwotnie" bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i zapaleniem „towarzyszącym" stwarza poważne trudności. Pamiętać również należy, że procesy zapalne toczące się w pobliżu przestrzeni płynowych mogą podczas swego przebiegu uogólniać się i powodować w efekcie końcowym ropne zapalenie opon. Sytuacje odwrotne są również nierzadkie. Okresowe zaostrzenia i remisje zmian w płynie mózgowo-rdzeniowym są bardzo charakterystyczne np. dla ropnia mózgu. Ostateczne więc ustalenie rozpoznania- towarzyszącego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych zależy niejednokrotnie od wnikliwej i wielostronnej oceny każdego chorego dziecka. Stosunkowo nieznacz- ne zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym, najczęściej niewspół- mierne do ciężkości stanu klinicznego, przy współistnieniu objawów nasuwających możliwość procesu infekcyjnego toczącego się w naj- bliższym sąsiedztwie opon oraz jałowe posiewy płynu wskazują na towarzyszące zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Ustalenie właś- ciwego postępowania i prognozy rokowniczej musi być rozpatrywane indywidualnie i zależy od charakteru i intensywności podstawowego schorzenia.