W przebiegu grypy może dojść do następujących powikłań ze strony układu nerwowego: 1) zapalenia nerwów obwodowych, 2) zapalenia wielonerwowego i wielokorzonkowego typu Guillain-Barre, 3) zapa- lenia mózgu, 4) zapalenia rdzenia kręgowego i 5) zapalenia opon móz- gowo-rdzeniowych. Wirus grypy powoduje zmiany, których podło- żem jest toksyczne uszkodzenie naczyń, jak również prowadzi do zmian zapalnych w o.u.n., prawdopodobnie spowodowanych bezpo- średnią inwazją wirusa. Powikłania ze strony obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu Guillain-Barre lub zapalenia poje- dynczych nerwów obwodowych uważane są za proces neuroa tergiczny. W ostatnich latach spotyka się coraz więcej doniesień dotyczących powikłań neurologicznych w przebiegu grypy, w powiązaniu z da- nymi klinicznymi, epidemiologicznymi i wirusologicznymi. Wzrost liczby przypadków grypowego zapalenia mózgu idzie w parze z nasi- lonymi zachorowaniami na grypę. Objawy kliniczne grypy nie są patognomoniczne, podobny obraz może dawać zakażenie niektórymi enterowirusami, adenowirusami itp. Natomiast dość swoiste dla grypy są cechy epidemiologiczne, powszechna wrażliwość na zakażenie, brak trwałej odporności po przebytym zakażeniu i charakterystyczny prze- bieg w formie cyklicznych epidemii czy pandemii. Rozstrzygające znaczenie rozpoznawcze mają badania wirusologiczne i serologiczne z miarodajnym wzrostem miana przeciwciał. Znane są trzy typy wirusa grypy — A, B, C, należą one do grupy myksowirusów, zawierających kwas rybonukleinowy. Badania wirusologiczne w kierunku wirusa grypy wypadają naj- częściej dodatnio z wymazu z gardła, pobranego podczas pierwszych 2 dni choroby. Czasami udaje się uzyskać izolację z płynu mózgowo- -rdzeniowego i znacznie rzadziej z tkanki nerwowej pobranej po- śmiertnie. Z krwi nie udało się uzyskać izolacji wirusa. Wirus grypy podczas pewnych epidemii wykazuje duże właściwości neurotropowe, które są uwarunkowane bliżej nie znanymi okolicznościami. Gecow opisała w 1962 roku 5 przypadków zapalenia mózgu u dzieci w okre- sie epidemii grypy B. Wszystkie dzieci trafiły do szpitala w tym sa- mym okresie na przestrzeni 3 tygodni i u wszystkich zejście było nie- pomyślne. Na grypowe zapalenie mózgu chorują zarówno niemowlęta, jak i dzieci starsze. Jak wynika z cytowanego doniesienia, przeważały dzieci młodsze, w wieku od 1 roku i 2 mies. do 6 lat. Żadne z dzieci nie chorowało ostatnio na chorobę zakaźną ani nie było szczepione. Przebieg zakażenia jest dwufazowy. Okres od wystąpienia objawów kataralnych grypy do pojawienia się objawów mózgowych wynosi od 2 do 6 dni, tylko w jednym przypadku wynosił 14 dni. W neuroaler- gicznych powikłaniach przyzakaźnych w przebiegu innych chorób infekcyjnych wieku dziecięcego okres ten jest zazwyczaj dłuższy, wynosi 2 do 3 tygodni. Objawy zapalenia mózgu występują nagle, najczęściej już w okre- sie dobrego samopoczucia i nie różnią się początkowo od objawów zapalenie mózgu o innej wirusowej etiologii. Pierwszym objawem jest na ogół silny ból głowy, wymioty i stan pobudzenia z charakte- rystycznym krzykiem mózgowym. Objawy te są uwarunkowane szybko narastającym obrzękiem mózgu. Ponadto mogą wystąpić objawy opo- nowe, drgawki, niedowład lub tylko wzmożone napięcie mięśni czy też wygórowanie odruchów fizjologicznych albo pojawienie się pato- logicznych. Bardzo szybko na przestrzeni kilku godzin dochodzi do utraty świadomości i zaburzeń oddychania pochodzenia opuszkowego. Pojawiają się również objawy niewydolności sercowo-naczyniowej z wahaniami tętna i spadkiem ciśnienia tętniczego krwi. Płyn mózgowo-rdzeniowy na ogół nie wykazuje zmian. W grypowym zapaleniu mózgu przebieg jest tak gwałtowny, że dziecko trafia do szpitala już w stanie nieprzytomności i zaburzeń od- dychania. Nie obserwuje się zazwyczaj podwyższonej ciepłoty; na podstawie cytowanego materiału zapalenie mózgu przebiegało przy prawidłowej ciepłocie ciała, a u jednego dziecka obserwowano nawet hipotermię. Do zejścia śmiertelnego może dojść w pierwszej dobie. Okres prze- życia nie przekraczał 11 dni przy stosowaniu oddechu kontrolowanego. Zmiany anatomopatologiczne i histologiczne w cytowanym materiale polegały na uderzającym obrzęku mózgu, którego ciężar przekraczał prawidłowy o 25%. Ponadto stwierdzono nacieczenia zapalne i około- żylną bardzo obfitą glejozę oraz ostre stłuszczenie narządów miąż- szowych, zwłaszcza wątroby. W jednym przypadku uzyskano izolację wirusa grypy typu B z pły- nu mózgowo-rdzeniowego oraz wysokie miano przeciwciał dla włas- nego szczepu. Ze względu na piorunujący przebieg choroby nie można było wykonać powtórnych badań serologicznych. Godny podkreślenia wydaje się fakt, że w przebiegu grypowego zapalenia mózgu współistnieje znacznego stopnia ostre toksyczne zwy- rodnienie narządów miąższowych, zwłaszcza wątroby. Znajduje to odbicie w patologicznych próbach wątrobowych i we wzroście aktyw- ności transaminaz i aldolazy. Ponadto we wszystkich obserwowanych przypadkach była wysoka leukocytoza we krwi obwodowej z wyraź- nym przesunięciem w lewo we wzorze białych krwinek. Leczenia w grypowym zapaleniu mózgu nie ma; stosuje się jedynie środki przeciwobrzękowe, przeciwdrgawkowe, poprawiające procesy utleniania tkankowego oraz wyrównuje "się zaburzenia oddychania po- przez zapewnienie drożności drzewa oskrzelowego i stosowanie odde- chu kontrolowanego lub wspomaganego. Co do stosowania sterydów zdania są podzielone, ponieważ blokują one mechanizm obronny interferonu.