Badania laboratoryjne. Płyn mózgowo-rdzeniowy może nie wykazy- wać zmian. Czasami występuje niewielki odczyn limfocytarny lub nieco podwyższony poziom białka. Badania krwi i moczu nie wyka- zują odchyleń od normy. Rozpoznanie nie nasuwa większych trudności. Jeżeli stwierdzi się odczyn poszczepienny lub w wypadku braku odczynu ustali fakt szczepienia na podstawie wywiadu, rozpoznanie nie budzi wątpli- wości. Do zapalenia mózgu może dojść również po pozornie nieuda- nym szczepieniu. Rokowanie. Śmiertelność jest bardzo wysoka — od 17 do 60%. Do zej- ścia śmiertelnego dochodzi wśród objawów porażenia opuszkowego i śpiączki. Odsetek trwałych pozostałości psychicznych i objawów ubytkowych ze strony ruchowego układu nerwowego, jak również pod postacią padaczki po poszczepiennym zapaleniu mózgu jest stosunkowo nie- wielki. Na przykład, w porównaniu z odrowym zapaleniem pozosta- łości, jeżeli występują, są lżejsze, natomiast śmiertelność w ostrym okresie jest wyższa. Leczenie. Powszechnie stosuje się preparaty kory nadnerczy, leki przeciwobrzękowe, przeciwdrgawkowe i przeciwgorączkowe. Leczenie zaburzeń oddychania, udrożnienie drzewa oskrzelowego i zastosowa- nie w porę oddechu wspomaganego lub kontrolowanego ma niezwykłe znaczenie. Ponadto należy pamiętać o wyrównaniu zaburzeń wodno- -elektrolitowych i kwasowo-zasadowych oraz troskliwej pielęgnacji, która chroni przed zachłystowym zapaleniem płuc i odleżynami. Pomimo właściwego postępowania i bardzo dobrej opieki, często jesteśmy bezradni wobec burzliwie postępującego procesu. W świetle tych ograniczonych możliwości leczniczych najważniej- szym zagadnieniem jest zapobieganie. Polega ono na bezwzględ- nym przestrzeganiu szczepień w pierwszych trzech półroczach życia i dokładnej analizie przeciwwskazań do szczepienia. Pierwsze szczepienie wykonuje się metodą tylko 10 ucisków, a nie, jak kiedyś, 30 ucisków, w rewakcynacji robi się ich 30. Dzieci w wie- ku powyżej 2 lat, które nie zostały zaszczepione z różnych względów, powinny być kierowane do wyodrębnionych punktów szczepień, gdzie zachowuje się specjalną ostrożność i podaje wysoko odpornościową gammaglobulinę w 4 dniu po szczepieniu. Jakkolwiek sprawy te należy oceniać indywidualnie, to jednak można przyjąć, że przeciwwskazaniem do szczepienia są choroby ukła- du krwiotwórczego, choroby nowotworowe, cukrzyca, wady wrodzone układu nerwowego, padaczka, powikłania neurologiczne po pierwszym szczepieniu, ciężkie uszkodzenie wątroby, alergiczne i ropne choroby skóry, ostre choroby gorączkowe, choroby zakaźne, schorzenia nieży- towe w okresie epidemii czy endemii wirusowego zapalenia opon i mózgu w okresie letnim. Przeciwwskazaniem są również choroby przewlekłe w okresie zaostrzenia: choroba reumatyczna, dychawica oskrzelowa, gruźlica i choroby nerek. Nie należy ponadto szczepić w okresie kuracji bodźcowej, stosowania kortykoidów i naświetlania promieniami rtg. Indywidualna wnikliwa ocena zdrowia dziecka i wywiadu oraz sto- sowanie wielostronnych ostrożności, ścisłe przestrzeganie prawidło- wej techniki szczepień, a w razie potrzeby stosowanie środków obni- żających nasilenie reakcji poszczepiennej nie oznaczają negatywnego stosunku do szczepień w ogóle i nie powinny wpływać hamująco na przebieg szczepień przeciwko ospie.